K1 versus K2 — en MK-4 versus MK-7
Vitamine K is een familie van naftochinonen met een onveranderlijke ringstructuur en een zijketen die varieert in lengte. Vitamine K1 (fylloquinon) draagt één verzadigde fytyl-zijketen, komt uit groene bladgroenten en wordt voornamelijk in de lever gebruikt voor activering van de klassieke stollingsfactoren II, VII, IX en X.
Vitamine K2 (menaquinone) heeft een isoprenoid-zijketen waarvan het aantal eenheden de subvorm bepaalt: MK-4 t/m MK-13. K2 wordt gemaakt door bacteriën (waaronder darmflora en Bacillus subtilis natto in de fermentatie van natto) en door dieren uit K1 omgezet naar MK-4 in extrahepatische weefsels.
Klinisch zijn vooral twee subvormen relevant: MK-4 met een halfwaardetijd van ongeveer 1 uur en MK-7 met een halfwaardetijd van circa 72 uur. MK-7 bouwt bij eenmaal-daagse inname een stabiele weefselspiegel op en is daarom de praktische standaard voor bot- en vaatdoeleinden. MK-4 wordt in het Japanse osteoporose-protocol gebruikt als pharma-dosis (45 mg/dag).
Wat doet vitamine K2?
K2 is een cofactor voor het enzym γ-glutamyl-carboxylase, dat glutamaat-residuen op Gla-eiwitten omzet in γ-carboxyglutamaat. Pas in deze gecarboxyleerde vorm kunnen deze eiwitten calcium binden en hun functie uitvoeren.
Osteocalcine — calcium naar bot
Osteocalcine is een door osteoblasten geproduceerd Gla-eiwit dat calcium bindt aan de hydroxyapatiet-matrix van bot. Vitamine D stimuleert de productie van osteocalcine; K2 activeert het. Zonder K2 blijft osteocalcine ongecarboxyleerd (ucOC) en kan calcium niet correct in bot worden ingebouwd.
Matrix-Gla-proteïne — vaatwand vrij van kalk
MGP is de krachtigste bekende remmer van weke-weefsel-calcificatie. Het wordt geproduceerd door gladde-spiercellen in de vaatwand en bindt calcium-fosfaat-kristallen alleen wanneer K2 het carboxyleert. Ongecarboxyleerde MGP (ucMGP) hoopt zich op rond gecalcificeerde laesies en is een biomarker voor K2-tekort.
Gas6 en periostine
Gas6 (groei-arrest specific 6) speelt een rol bij celoverleving, vasculaire homeostase en immuunregulatie. Periostine is betrokken bij weefselherstel en bot-collageen-organisatie. Beide zijn vitamine-K-afhankelijke Gla-eiwitten en illustreren dat K2-werking verder reikt dan alleen bot en vaatwand.
Calcium-routing
K2 functioneert als de schakelaar in calcium-distributie: voldoende geactiveerde osteocalcine en MGP betekent calcium in bot en uit vaatwand. Een tekort kantelt het systeem — calcium verlaat het bot en zet zich af in arteriën, hartkleppen en nieren. Dit mechanisme is de basis van de calcium-paradox.
Waar zit vitamine K2 in?
Anders dan K1 (volop in groene bladgroenten) is K2 schaars in de westerse voeding. Natto — gefermenteerde sojabonen met Bacillus subtilis natto — is de absolute uitschieter voor MK-7. Voor MK-4 zijn dierlijk vet en gefermenteerde kaas de belangrijkste bronnen.
| Bron | Hoeveelheid | Categorie |
|---|---|---|
| Natto (B. subtilis fermentatie) | ~1000 µg MK-7 / 100 g | Plantaardig |
| Foie gras (ganzenlever) | 369 µg MK-4 / 100 g | Dierlijk |
| Edammer / belegen Goudse kaas | ~75 µg K2 / 100 g | Dierlijk |
| Brie / zachte gefermenteerde kaas | ~57 µg K2 / 100 g | Dierlijk |
| Eierdooier (weidekip) | ~32 µg MK-4 / 100 g | Dierlijk |
| Kippenlever | ~13 µg MK-4 / 100 g | Dierlijk |
| Ganzenvlees (donker) | ~31 µg MK-4 / 100 g | Dierlijk |
Subklinisch K2-tekort
Een K2-tekort uit zich zelden acuut. De symptomen ontwikkelen zich sluipend en zijn meestal pas zichtbaar bij beeldvorming of histologie:
- Vroege botafbraak en afnemende botdichtheid (ondanks adequate D3- en calciuminname)
- Stijgende coronaire calcium-score / arteriële calcificatie
- Vroege aderverkalking en verminderde vaatelasticiteit
- Calciumafzetting in nieren, hartkleppen en gladde-spierweefsel
- Verhoogd ucMGP en ucOC bij laboratoriumonderzoek
Wie heeft verhoogd risico op K2-tekort?
Dagelijkse behoefte
Combineren met D3, magnesium, calcium
⚠ Medicijn-interacties
Vitamine K-antagonisten (warfarine, acenocoumarol, fenprocoumon)
K2 antagoneert direct de werkingsmechanismen van coumarines. Suppletie zonder strikte INR-monitoring is gecontraindiceerd. Pas op de patient die zelf besluit te starten omdat het ‘natuurlijk’ klinkt — de INR kan binnen dagen ontregelen.
DOAC's (apixaban, rivaroxaban, dabigatran, edoxaban)
De direct werkende orale anticoagulantia werken niet via de vitamine-K-cyclus. Er is geen interactie met K2 en INR-monitoring is niet van toepassing. Suppletie is in deze groep zonder bezwaar.
Breed-spectrum antibiotica
Langdurig gebruik onderdrukt darmflora die kleine hoeveelheden menaquinones produceert en kan een functioneel K2-tekort onderhouden, zeker in combinatie met malabsorptie.
✓ Synergieën
Vitamine D3
D3 stimuleert de productie van osteocalcine en MGP; K2 activeert ze. Zonder K2 leidt extra D3 plus calcium tot calcium-mismanagement: niet in bot, wel in vaatwand. De combinatie D3+K2 is daarom orthomoleculair onlosmakelijk.
Magnesium
Magnesium is cofactor voor de activering van vitamine D en voor meer dan 300 enzymatische reacties in bot- en spierweefsel. Bisglycinaat of citraat 200–400 mg/dag is de gangbare keuze in de bot-cardio-combinatie.
Calcium — de paradox
Hoge calciumsuppletie zonder voldoende K2 (en D3) verhoogt het risico op arteriële calcificatie. Calcium-isolatie zonder cofactoren is een risicofactor; calcium uit voeding plus K2/D3/Mg is dat niet.
K2 in de praktijk
- De calcium-paradox is het hart van de zaak. Cliënt met osteoporose krijgt 1000 mg calcium + 1000 IE D3. Drie jaar later: BMD niet beter, maar de coronaire calcium-score is gestegen. Reden: calcium kwam niet in bot, maar in vaatwand. Wat ontbrak: K2 om matrix-Gla-proteïne te activeren.
- Lab-tip: standaard meten gaat niet werken. ‘Vitamine K-spiegel’ bestaat niet als routinetest. Indirect via ucMGP (verhoogd = K2-tekort) of ucOC. Therapeut die ‘vitamine K-status’ adviseert zonder deze markers te kennen, slaat de plank mis.
- Bron-realiteit. Zonder natto haalt vrijwel niemand voldoende MK-7 uit voeding. K2 is een suppletie-stof, niet een ‘eet-meer-groen’-stof — dat is K1. Boer-de-kaas of natto is het voedings-alternatief; voor de meeste cliënten is een MK-7-supplement het realistisch antwoord.
- De bot-cardio combo. Klinisch: D3 5000 IE + K2 (MK-7) 100 µg + Mg 300 mg (citraat of bisglycinaat). Niet apart D3 voorschrijven zonder K2 erbij — dan gooi je calcium op de verkeerde plek.
- Warfarine-cliënt? K2 is contra-indicatie. Cliënten denken ‘natuurlijk dus veilig’. K2 verstoort de INR direct. Eerst overleg met trombosedienst en arts; bij DOAC's is er géén probleem.
Hoe meet je K2-status?
Belangrijkste studies
Rotterdam Study — K2 en cardiovasculaire mortaliteit
Prospectief bevolkingsonderzoek bij 4.807 deelnemers (≥ 55 jaar) toonde dat de hoogste tertiel K2-inname een 57% lager risico op coronaire hartziekte-mortaliteit vertoonde versus de laagste tertiel. Voor K1-inname werd geen verband gevonden. Eerste grote epidemiologische bevestiging van de unieke cardiovasculaire rol van menaquinones.
Knapen et al. — MK-7 bij postmenopauzale vrouwen
Driejarige RCT bij 244 postmenopauzale vrouwen toonde dat 180 µg MK-7 per dag de afname van botmineraaldichtheid in lumbale wervelkolom en heup significant vertraagde. Daling van ucOC en stijging van cOC bevestigden verbeterde osteocalcine-carboxylering. Onderbouwt MK-7 in postmenopauzale botbescherming.
Schurgers — vasculaire calcificatie en MGP
Pionierswerk over de centrale rol van matrix-Gla-proteïne in vaatwand-homeostase. Schurgers en collega's toonden dat ucMGP zich opstapelt rond gecalcificeerde laesies en dat K2-suppletie (MK-7) dp-ucMGP significant verlaagt. Mechanistische basis voor de calcium-paradox.
Hsiao / Japan — menatetrenone (MK-4) in osteoporose
Japans osteoporose-protocol gebruikt menatetrenone 45 mg/dag (3×15 mg) als geregistreerd geneesmiddel voor postmenopauzale osteoporose. Klinische studies tonen reductie van fractuurrisico en stabilisatie van botdichtheid. De pharma-dosis verschilt fundamenteel van suppletie-MK-7 in dosering en farmacokinetiek.
Hulp nodig bij vitamine K2 en de calcium-paradox?
Een orthomoleculair therapeut kan uw bot- en vaatstatus beoordelen en een onderbouwd D3+K2+Mg-protocol opstellen.
Therapeut zoeken →