Coeliakie is een auto-immuunziekte waarbij gluten (uit tarwe, rogge, gerst, spelt) bij genetisch vatbare mensen een T-celrespons triggeren tegen de dunnedarmwand. Het gevolg: villus-atrofie — afvlakking van de darmvlokken met verlies aan opnamecapaciteit. Klassieke klachten: chronische diarree, buikpijn, gewichtsverlies, bloedarmoede. Maar ook: onverklaarde vermoeidheid, depressie, onvruchtbaarheid, osteoporose, dermatitis herpetiformis, en soms helemaal geen darmklachten.
Prevalentie in Nederland: ongeveer 1% — maar een deel is ongediagnosticeerd.
Belangrijk: alle serologische testen voor coeliakie moeten worden afgenomen terwijl je gluten eet. Als je al glutenvrij eet, dalen de antistoffen en wordt de test vals-negatief. Minimaal 6 weken normaal glutenbevattend dieet (ca. 4 sneetjes brood/dag) vóór de test is noodzakelijk.
Anti-tTG IgA (antistoffen tegen weefseltransglutaminase van de IgA-klasse) is de screeningstest met hoge sensitiviteit en specificiteit (beide > 95%). Totaal IgA wordt tegelijk bepaald om IgA-deficientie uit te sluiten — een conditie die vaker samen met coeliakie voorkomt en die anti-tTG IgA vals-negatief maakt.
Als totaal IgA verlaagd is, wordt omgeschakeld naar IgG-varianten van de antistofbepaling (anti-tTG IgG of anti-deamideerde gliadine-peptide IgG).
Bij twijfel of borderline-waarden wordt anti-EMA ingezet. Zeer specifiek (> 99%), maar bewerkelijker uit te voeren en duurder. Vaak ook direct bij zeer hoge anti-tTG waarden.
Tot voor kort de gouden standaard. Bij biopsie worden ten minste 4–6 stukjes uit duodenum bulb en pars descendens genomen. De patholoog beoordeelt de villus-atrofie volgens de Marsh-classificatie:
Bij kinderen met sterk verhoogd anti-tTG (> 10x bovengrens) én positieve anti-EMA kan de biopsie soms achterwege blijven (ESPGHAN-richtlijn).
95% van de coeliakiepatiënten draagt HLA-DQ2 of DQ8. Maar 30% van de gezonde bevolking ook. Daarom:
Gebruik: als uitsluitingsdiagnostiek in twijfelgevallen, of bij eerstegraads familieleden van coeliakiepatiënten om risico in te schatten.
Bij klachten na gluten zonder verhoogde antistoffen en zonder villus-atrofie kan sprake zijn van non-coeliakie glutensensitiviteit. Dit is een diagnose per uitsluiting. Criteria (Salerno-criteria):
Het onderliggende mechanisme wordt nog onderzocht — mogelijk spelen FODMAPs in tarwe, amylase-trypsine-inhibitors (ATI's) of subtiele immuunactivatie een rol. Zie allergie vs intolerantie.
Ja, absoluut. Minimaal 6 weken normaal glutenbevattend dieet (ca. 4 sneetjes brood per dag) vóór de test. Anders vals-negatief.
Nee. Coeliakie is auto-immuun met darmschade; NCGS geeft klachten zonder antistoffen of villus-atrofie.
Alleen dat je genetisch vatbaar bent. 30% van de bevolking draagt dit en heeft geen coeliakie. HLA-test is vooral nuttig om coeliakie uit te sluiten.
Bij volwassenen meestal wel. Bij kinderen kan bij sterk verhoogd anti-tTG (>10x bovengrens) + anti-EMA positief soms zonder biopsie worden gediagnosticeerd.
Nee. Coeliakie is levenslang. Strikt glutenvrij dieet leidt tot volledige herstel van darmvlokken en normalisatie van antistoffen, maar bij herintroductie komt de ziekte terug.
Laat eerst de serologie doen bij je huisarts, terwijl je nog gluten eet. Een orthomoleculair therapeut helpt met nutriëntenherstel na diagnose.
Therapeut zoeken →