Home › Kennisbank › NAC
Voorwaardelijk essentieel NAC

NAC (N-Acetylcysteïne)

NAC (N-Acetylcysteïne) is de geacetyleerde vorm van het aminozuur L-cysteïne en de meest effectieve orale precursor van glutathion, het krachtigste intracellulaire antioxidant van het lichaam. Oorspronkelijk ontwikkeld als slijmoplossend geneesmiddel bij luchtwegaandoeningen, wordt NAC inmiddels breed ingezet in de orthomoleculaire praktijk: van leverdetoxificatie en bescherming tegen paracetamolvergiftiging tot ondersteuning bij dwangstoornissen, verslaving en psychiatrische aandoeningen. NAC is een van de best onderzochte aminozuurderivaten met een uitgebreid veiligheidsprofiel.

N-acetylcysteïne NAC acetylcysteïne Fluimucil
Functies in het lichaam

Waar is NAC goed voor?

⚙

Glutathionsynthese en antioxidantverdediging

NAC levert cysteïne aan de cel, de snelheidsbepalende bouwsteen voor de synthese van glutathion (GSH). Glutathion is het belangrijkste intracellulaire antioxidant en beschermt cellen tegen oxidatieve schade, neutraliseert vrije radicalen en speelt een rol bij de regeneratie van andere antioxidanten zoals vitamine C en E. Bij chronische stress, vergiftiging of ziekte raken glutathionvoorraden uitgeput, en NAC is de meest effectieve manier om deze aan te vullen.

☤

Leverdetoxificatie en -bescherming

NAC is het standaard antidotum bij paracetamolvergiftiging en beschermt de lever door glutathionvoorraden aan te vullen die nodig zijn voor de afbraak van het toxische paracetamolmetaboliet NAPQI. Daarnaast ondersteunt NAC de fase II-detoxificatie in de lever bij blootstelling aan zware metalen, pesticiden en andere toxinen.

⚛

Mucolytische werking (slijmoplossend)

NAC verbreekt de disulfidebruggen in mucine-eiwitten, waardoor taai slijm in de luchtwegen dunner en makkelijker op te hoesten wordt. Het wordt al decennia gebruikt bij chronische bronchitis, COPD, cystische fibrose en sinusitis. Daarnaast heeft NAC anti-inflammatoire eigenschappen in de luchtwegen.

⚖

Mentale gezondheid en neuropsychiatrie

NAC moduleert het glutamaat-glutaminesysteem via de cysteïne-glutamaat-antiporter in de hersenen. Dit mechanisme wordt benut bij dwangstoornissen (OCD), verslavingsgedrag, trichotillomanie, bipolaire stoornis en als add-on bij schizofrenie. De anti-inflammatoire en antioxidatieve eigenschappen dragen bij aan de neuroprotectie.

Voedingsbronnen

Waar zit NAC in?

VoedingsmiddelHoeveelheidCategorie
Kipfiletniet direct (cysteïne: 240 mg/100 g)Dierlijk
Knoflookallicine en cysteïnederivatenPlantaardig
Uiencysteïnederivaten aanwezigPlantaardig
Broccolisulforafaan en zwavelhoudende verbindingenPlantaardig
Eierencysteïne: 272 mg per 100 gDierlijk
Wei-eiwit (whey)rijk aan cysteïne en lactoferrineDierlijk
Tekort

Symptomen van een tekort

  • Verhoogde vatbaarheid voor oxidatieve stress
  • Verminderde leverdetoxcapaciteit
  • Chronische luchtwegklachten met taai slijm
  • Versnelde veroudering
  • Mentale klachten (dwanggedrag, verslavingsneiging)
  • Verlaagde immuunfunctie

Risicogroepen

  • Ouderen (glutathionproductie neemt af met de leeftijd)
  • Rokers en mensen met hoge toxinenbelasting
  • Patiënten met chronische leveraandoeningen
  • Mensen met COPD of chronische bronchitis
  • Personen met psychiatrische aandoeningen
NAC zelf komt niet in voeding voor; het gaat om de cysteïne/glutathionstatus. Bij ouderen boven de 60 zijn glutathionspiegels gemiddeld 30–50% lager dan bij jongeren. Chronische ziekte, stress en medicijngebruik verlagen de glutathionstatus verder.
Dosering

Aanbevolen inname

ADH / RDA
Geen ADH (NAC is een supplement, geen essentiële voedingsstof)
aanbevolen dagelijkse inname
Therapeutisch
600–1800 mg per dag (verdeeld over 2–3 doses)
per dag
Bovengrens
Geen officiële bovengrens; klinische studies gebruiken tot 6 g per dag
maximale inname
NAC wordt het best geabsorbeerd op een lege maag. Bij luchtwegklachten volstaat 600 mg tweemaal daags. Bij psychiatrische indicaties worden doseringen van 1200–2400 mg per dag gebruikt. NAC kan een onaangename zwavelgeur hebben. Combineer met vitamine C voor bescherming van de gereduceerde vorm van glutathion.
Labwaarden

Bloedwaarden beoordelen

Marker: Erytrocyten-glutathion (GSH) of plasma-cysteïne — eenheid: µmol/L
Tekort
Suboptimaal
Optimaal
< 3,5 mmol/L (erytrocyten-GSH) 3,5–5,5 mmol/L (erytrocyten-GSH); 150–300 µmol/L (plasma-cysteïne) 4,0–5,0 mmol/L (erytrocyten-GSH)
Referentierange
3,5–5,5 mmol/L (erytrocyten-GSH); 150–300 µmol/L (plasma-cysteïne) µmol/L
Optimale range
4,0–5,0 mmol/L (erytrocyten-GSH) µmol/L
Tekort bij
< 3,5 mmol/L (erytrocyten-GSH) µmol/L
Eenheid
µmol/L
Wanneer testen? Bij chronische vermoeidheid, leverbelasting, toxinenblootstelling, recidiverende luchtweginfecties of als onderdeel van een uitgebreid aminozuurprofiel
Interacties

Interacties met medicijnen & voedingsstoffen

⚠ Medicijn-interacties

Synergie

Nitroglycerinetabletten

NAC kan het vaatverwijdende effect van nitroglycerine versterken en hoofdpijn veroorzaken. Gebruik niet gelijktijdig zonder overleg.

Remmend

Chemotherapie

NAC kan de oxidatieve werking van sommige chemotherapeutica verminderen. Gebruik bij kankerbehandeling alleen in overleg met de oncoloog.

Synergie

Paracetamol

NAC is het standaard antidotum bij paracetamolvergiftiging en beschermt de lever door glutathionaanvulling.

✓ Synergieën met voedingsstoffen

Synergie

Glycine

Glycine en NAC zijn beide essentiële bouwstenen van glutathion. De GlyNAC-combinatie is bewezen effectiever voor glutathionherstel dan NAC alleen.

Synergie

Selenium

Selenium is een cofactor van glutathionperoxidase, het enzym dat glutathion (aangevuld door NAC) gebruikt om peroxiden te neutraliseren.

Synergie

Vitamine C

Vitamine C helpt glutathion in zijn actieve, gereduceerde vorm te houden en versterkt daarmee de antioxidantwerking van NAC.

Wetenschappelijk onderzoek

Belangrijkste studies

NAC bij dwangstoornissen (OCD)

Een dubbelblinde, gerandomiseerde studie toonde aan dat NAC (2400 mg/dag) als add-on bij SSRI-behandeling de Yale-Brown OCD-score significant verbeterde vergeleken met placebo na 12 weken. Het werkingsmechanisme betreft de modulatie van glutamaattransmissie.

Afshar H, et al. J Clin Psychopharmacol. 2012;32(6):797-803. DOI →

GlyNAC en glutathion bij ouderen

Een gerandomiseerde studie toonde aan dat 16 weken GlyNAC-suppletie (glycine 1,33 mmol/kg/dag + NAC 0,81 mmol/kg/dag) bij ouderen de glutathionspiegels volledig herstelde, de mitochondriale brandstofoxidatie verbeterde en markers van oxidatieve stress en inflammatie verlaagde.

Kumar P, et al. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2023;78(1):75-89. DOI →

NAC bij COPD en luchtweginfecties

Een Cochrane-review van 39 studies concludeerde dat langdurige NAC-suppletie (minimaal 600 mg/dag) de frequentie van acute exacerbaties bij COPD-patiënten significant verminderde en de symptoomlast verlichtte.

Poole P, et al. Cochrane Database Syst Rev. 2019;(5):CD001127. DOI →

Benieuwd of nac-suppletie bij uw situatie past?

Een orthomoleculair therapeut kan uw nac-status beoordelen en een persoonlijk suppletieadvies opstellen.

Therapeut zoeken →
Disclaimer: De informatie op deze pagina is bedoeld ter educatie en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een gekwalificeerde therapeut of arts voordat u begint met supplementatie. Bronnen en referenties zijn zorgvuldig geselecteerd maar de wetenschap ontwikkelt zich continu.
Zie ook

Gerelateerde voedingsstoffen

Synergist Glycine Synergist Selenium Synergist Vitamine C