Home› Kennisbank› Excipients-gids

Etiket-referentie

Excipients in supplementen

Vrijwel elk supplement in tabletvorm bevat naast de werkzame stof één of meer hulpstoffen — voor productieproces, stabiliteit of vorm. Op deze pagina vind je een compleet overzicht van excipients per categorie: wat het is, waarom het wordt gebruikt, mogelijke bezwaren en hoe je ze herkent op het etiket.

Een ‘supplement’ is in werkelijkheid bijna altijd een mengsel: enkele milligrammen werkzame stof, en daarnaast hulpstoffen die de pil persbaar maken, het poeder laat doorstromen door de productiemachine, of die de capsulewand vormen. Dat heet excipients (van Latijn excipere, ‘ontvangen’).

De meeste excipients zijn farmaceutisch goedgekeurd en in kleine hoeveelheden onschadelijk. Toch zijn er redenen om er kritisch naar te kijken: cliënten met darmproblemen, MCAS, auto-immuun of meervoudige chemische gevoeligheid (MCS) reageren op stoffen die anderen nauwelijks merken. Sommige excipients (zoals titaandioxide) staan inmiddels op een EFSA-banlijst voor levensmiddelen. Anderen zijn omstreden in de orthomoleculaire wereld zonder hard bewijs van schade.

Deze gids is gestructureerd per functionele categorie — gerangschikt naar hoe vaak je ze tegenkomt op een supplement-etiket. Per stof: chemische naam(en), waarvoor het dient, mogelijke bezwaren en de E-codes / synoniemen die je op het etiket kunt zien.

Glijmiddelen

Glijmiddelen (lubricants) voorkomen dat poeder vastplakt aan de stempels en matrijzen van de tabletteermachine. Zonder glijmiddel zou de productiesnelheid drastisch dalen. Dit is veruit de meest gebruikte excipient-categorie in tabletten.

Stof	Functie / waarom	Bezwaren	Etiket-namen
Magnesium stearaatmagnesiumzout van stearinezuur	Glijmiddel + lubricant tijdens persen. Voorkomt verkleven, verlaagt frictie. 0,25–1% van tabletmassa.	omstreden Discussie over biofilm-vorming en absorptie-vertraging (Tebbey 1990, in vitro). In vivo bewijs van klinische schade beperkt. Mogelijk hydrogenated rapeseed/palm-oorsprong.	E470b Mg-stearaat
Calciumstearaatcalciumzout van stearinezuur	Alternatief voor magnesium-stearaat. Identieke functie als glijmiddel.	omstreden Zelfde discussie als Mg-stearaat. Calcium-component levert minimaal calcium toe.	E470a Ca-stearaat
Stearinezuuroctadecaanzuur, vetzuur	Glijmiddel zonder metaal-zout. Iets minder effectief dan stearaten, maar acceptabeler voor ‘clean-label’ positionering.	acceptabel Komt natuurlijk voor in cacaoboter en dierlijk vet. Geen relevante zorgen in standaard-doseringen.	E570
Talkmagnesiumsilicaat-hydraat	Verouderd glijmiddel, vooral in oudere tabletformuleringen.	verlaten Asbestachtige minerale verontreiniging historisch een issue. Vermijd. Niet meer in moderne supplementen aanwezig.	E553b

Anti-caking agents

Anti-caking agents (flow agents) zorgen dat poeder vrij blijft stromen in vultrechters en doseermachines. Ze absorberen vocht en voorkomen klontering.

Stof	Functie / waarom	Bezwaren	Etiket-namen
Silicium-dioxideamorfe SiO₂, ‘silica’	Meest gebruikte anti-caking. Houdt poeders droog en vrij stromend. Vaak 0,5–2% van capsulemassa.	omstreden Nano-deeltjes-discussie (E551 in nano-vorm staat sinds 2018 onder EFSA-review). In gewone vorm onschadelijk; nano-fractie potentieel zorgwekkend voor darmwand. Zie ook silicium.	E551 SiO₂ silica
CalciumsilicaatCaSiO₃	Anti-caking, vaak in poeder-supplementen.	acceptabel Geen relevante zorgen in supplement-doseringen.	E552
MagnesiumcarbonaatMgCO₃	Anti-caking + minimale magnesium-bron.	acceptabel Slecht opneembaar als magnesium-bron, maar niet schadelijk.	E504

Vulstoffen / bulkers

Wanneer de actieve dosis (bv. 200 µg vit B12) te klein is om een tablet te vormen, wordt de massa aangevuld met inerte vulstoffen tot een hanteerbaar volume.

Stof	Functie / waarom	Bezwaren	Etiket-namen
Microcrystallijne celluloseMCC, plantaardige cellulose	Meest gebruikte vulstof in tabletten. Inert, drukbaar, plantaardig (uit hout/katoen).	acceptabel Niet verteerbaar — gaat onveranderd door darm. Nano-MCC-discussie analoog aan SiO₂.	E460 MCC Avicel®
CalciumcarbonaatCaCO₃, krijt	Vulstof + calcium-bron.	omstreden Slecht opneembare calcium-vorm; lange-termijn hoge inname mogelijk geassocieerd met vasculaire calcificatie als K2-status laag is. Ook neutraliseert maagzuur (ongewenst tijdens vit/min-opname).	E170
DicalciumfosfaatCaHPO₄, DCP	Vulstof + minimale calcium/fosfor-bron.	omstreden Slecht opneembaar; verdringt fosfor-balans bij lange-termijn-gebruik.	E341
Maltodextrinekortketenig zetmeelhydrolysaat	Vulstof in poeders + sport-supplementen. Snel-resorbeerbaar koolhydraat.	vermijden Zeer hoge glycemische index (GI ~120). Onwenselijk in supplementen voor T2DM, insulineresistentie, microbioom-onbalans (voedt pathogenen).	maltodextrin
DextroseD-glucose	Vulstof + zoetmaker in kauwtabletten.	vermijden Pure suiker. Niet wenselijk in dagelijks supplement.	glucose
Sorbitolsuikeralcohol	Vulstof + zoetmaker, vooral in kauwtabletten.	omstreden Bij doseringen > 5 g/dag laxerend. Onwenselijk bij PDS, FODMAP-gevoeligheid, SIBO.	E420
Mannitolsuikeralcohol	Vulstof + zoetmaker, alternatief voor sorbitol.	omstreden FODMAP-gevoelig. Idem PDS-context.	E421

Disintegrants

Disintegrants laten een tablet uiteenvallen zodra deze de maag bereikt, zodat de werkzame stof vrijkomt. Onmisbaar voor harde tabletten.

Stof	Functie / waarom	Bezwaren	Etiket-namen
Croscarmellose-natriumverknoopte cellulose	Klassieke disintegrant. Zwelt op in water, breekt tablet uit elkaar.	acceptabel Niet absorbeerbaar. Geen klinische zorgen in supplement-doseringen.	E468
Sodium starch glycolateverknoopte aardappelzetmeel	Snelle disintegrant. Zelfde principe als croscarmellose.	acceptabel Geen relevante bezwaren.	SSG
Crospovidoneverknoopte PVP	Disintegrant + bindmiddel. Synthetisch polymeer.	omstreden Synthetische plastic-achtige polymeer. Gepasseerde regelgeving maar in ‘clean-label’ supplementen vermeden.	E1202 PVPP

Bindmiddelen

Bindmiddelen houden tablet-poeders bij elkaar. Ze worden gemengd met water tot een ‘granulaat’ dat onder hoge druk tot tablet wordt gevormd.

Stof	Functie / waarom	Bezwaren	Etiket-namen
Hydroxypropyl-methylcelluloseHPMC, hypromellose	Plantaardig bindmiddel + capsulewand. Vegan-vriendelijk alternatief voor gelatine.	acceptabel Plantaardig (uit hout-cellulose). Geen klinische zorgen.	E464 hypromellose
PolyvinylpyrrolidonePVP, povidon	Synthetisch bindmiddel.	omstreden Plastic-achtig polymeer. In farmacie acceptabel; in voedingssupplementen liever vermeden.	E1201 povidone
Gomarabicumacaciagom, plantaardig sap	Natuurlijk bindmiddel uit acacia-bomen.	acceptabel Werkt ook als oplosbare vezel (prebiotic).	E414 acaciagom

Coatings

Coatings beschermen tabletten tegen vocht en oxidatie, maskeren bittere smaken of zorgen voor maagzuur-resistentie (enteric coating).

Stof	Functie / waarom	Bezwaren	Etiket-namen
TitaandioxideTiO₂, witte kleurpigment	Wit kleur- en glansmiddel in tablet-coatings. Maakt tabletten ondoorzichtig wit.	EU-ban 2022 Sinds 7 augustus 2022 niet meer toegestaan in levensmiddelen (EFSA: niet veilig vanwege genotoxiciteit). Voedingssupplementen vallen onder levensmiddelenwet — mag niet meer in NL/EU. In medicijnen nog tijdelijk wel. Aanwezigheid op etiket = waarschuwingssignaal.	E171 TiO₂
Shellacinsectenhars (lac-bug-secreet)	Glanzende coating. Dierlijke oorsprong (kerria lacca-luis).	omstreden Niet vegan. Allergeen-potentie laag maar bestaand. Acceptabel voor niet-veganistische cliënten.	E904
Carnauba-wasplantaardige was	Glanscoating. Plantaardig (Braziliaanse palm).	acceptabel Geen klinische zorgen.	E903
Hydroxypropyl-celluloseHPC	Plantaardige coating en bindmiddel.	acceptabel Geen relevante zorgen.	E463
Polyethylene glycolPEG, polyether	Coating + plasticizer. Synthetisch polymeer.	omstreden PEG-allergie zeldzaam maar bestaat (mRNA-vaccin discussie). Plastic-achtige uitstraling.	PEG-400 macrogol

Capsulewanden

Capsules zijn een omhulsel van een wateroplosbaar materiaal, waarin het poeder zit. De wand is zelf ook een excipient.

Stof	Functie / waarom	Bezwaren	Etiket-namen
Gelatinecollageen-hydrolysaat (rund/varken/vis)	Klassieke capsulewand. Snel oplosbaar in maagzuur.	omstreden Niet vegan/halal-/koosjer-vriendelijk tenzij vis-/rund-bron expliciet. Standaardbron is varken.	E441
HPMC-capsuleplantaardige hypromellose-capsule	Vegan capsulewand uit hout-cellulose.	acceptabel Geen relevante zorgen. Iets langzamer oplosbaar dan gelatine.	vegicaps® VegaCap
Pullulan-capsulepolysacharide uit Aureobasidium pullulans	Vegan capsulewand uit fermentatie. Zuurstof-barrier (goed voor oxidatie-gevoelige stoffen).	acceptabel Premium plantaardig alternatief.	pullulan
Carrageenpolysacharide uit rood zeewier	Soms in capsulewand of als gelvormer.	vermijden Gedegradeerde carrageen (poligeenan) is in dier-modellen ontstekingsbevorderend in de darm. Onwenselijk bij PDS/IBD.	E407

Kleurstoffen

Kleurstoffen zijn cosmetisch — ze maken tabletten herkenbaar of aantrekkelijk. Voor de werking onnodig.

Stof	Functie / waarom	Bezwaren	Etiket-namen
IJzeroxidenFe₂O₃, FeO/OH	Rode/gele/zwarte kleurpigmenten in tablet-coatings.	acceptabel In supplement-doses geen relevante zorgen.	E172
Carmijncochenille-kleurstof, dierlijk	Rode kleurstof uit cochenille-luizen.	omstreden Niet vegan. Allergie-potentie bij gevoeligen.	E120 karmijn
Allura red ACazo-kleurstof, synthetisch	Synthetische rode kleurstof.	vermijden ADHD-/hyperactiviteit-link in kindstudies (Southampton 2007). EFSA waarschuwingsverplichting op verpakking.	E129
Tartrazineazo-kleurstof, geel	Synthetische gele kleurstof.	vermijden Astma-/urticaria-trigger bij salicylaat-gevoelige cliënten. Idem EFSA-waarschuwing.	E102
Sunset yellowazo, oranje	Synthetische oranje kleurstof.	vermijden Idem hyperactiviteit-EFSA-waarschuwing.	E110

Conserveermiddelen

Conserveermiddelen voorkomen schimmel- en bacteriegroei in vloeibare en zachte vormen (siroop, gel, gel-cap).

Stof	Functie / waarom	Bezwaren	Etiket-namen
Sorbinezuur / kaliumsorbaatnatuurlijk voorkomend zuur	Schimmelgroei-remmer in siropen.	acceptabel Beter alternatief dan parabenen.	E200 E202
Methylparabeen / propylparabeenparabenen-familie	Anti-schimmel/bacteriegroei in cosmetica + siropen.	vermijden Mogelijk endocrine disruptor (oestrogeenmimetisch). EFSA review lopend. In supplementen ongewenst.	E218 E216
Citroenzuurnatuurlijk vruchtzuur	Conservering + smaak. Komt natuurlijk voor.	acceptabel Industriële citroenzuur wordt vaak gefabriceerd via Aspergillus-fermentatie van mais of suiker (niet uit citroenen). Allergie-mogelijkheid bij schimmelgevoeligen.	E330

Zoetstoffen

Zoetstoffen verzachten bittere smaken in kauwtabletten en siropen.

Stof	Functie / waarom	Bezwaren	Etiket-namen
Sucralosegechloreerde sucrose	Synthetische zoetstof, 600× zoeter dan suiker.	vermijden Microbioom-verstoring in dier-modellen. Bij baktemperatuur gevaarlijke verbindingen (chloor-propanolen). Niet wenselijk in dagelijks supplement.	E955 Splenda
Aspartaammethylester van Asp-Phe	Synthetische zoetstof.	vermijden Sinds 2023 door IARC als ‘mogelijk carcinogeen’ (groep 2B) geclassificeerd. PKU-contraindicatie. Onwenselijk.	E951
Stevia-glycosidensteviol-glycosiden uit Stevia rebaudiana	Plantaardige zoetstof, ~200× zoeter dan suiker.	acceptabel Lichte microbioom-effecten in vitro, klinisch onbeduidend. Bittere bijsmaak.	E960
Erythritolsuikeralcohol via fermentatie	Zoetstof zonder calorieën.	omstreden 2023-Cleveland-studie suggereerde verhoogd CVZ-risico bij hoge serumspiegels. Causaal verband nog onbewezen.	E968
Xylitolsuikeralcohol	Zoetstof + tandvriendelijk.	omstreden Boven 10-15 g/dag laxerend. Toxisch voor honden — niet rondslingeren in huishouden met huisdieren.	E967

Legenda: acceptabel in normale doseringen onschadelijk omstreden discussie/controverse vermijden bij voorkeur niet kiezen EU-ban niet meer toegestaan

Hoe lees je een supplement-etiket?

Op een EU-etiket staat de volledige ingrediëntenlijst — werkzame stof én excipients. Excipients staan vaak onderaan in kleinere letters, soms met de aanduiding ‘hulpstoffen:’ of ‘ingredients:’.

Praktische stappen

Zoek het kopje ‘ingrediënten’ of ‘ingredients’. De werkzame stof staat eerst, daarna de excipients in afnemende massa-volgorde.
Let op E-codes. Alle synthetische excipients hebben een E-nummer. Geen E-codes? Vaak een goed teken (let wel: cellulose-derivaten hebben wél E-nummers maar zijn natuurlijk).
Check op rode-vlag-stoffen: E171 (TiO₂, EU-ban), E951 (aspartaam), E102/E110/E129 (azo-kleurstoffen), E407 (carrageen), maltodextrine.
Tel de regels. Een capsule met ‘magnesium-bisglycinaat, plantaardige capsule (HPMC)’ en niets meer is excipient-arm. Een tablet met 10+ ingrediënten is bijna altijd een excipient-cocktail.
Lees ook ‘capsule’-omschrijving. ‘Vegetarische capsule’ = HPMC of pullulan. ‘Capsule’ zonder verdere uitleg = vaak gelatine.
Bij twijfel: vraag het etiket aan de leverancier. EU-fabrikanten zijn verplicht volledige transparantie te bieden.

Bronnen & referenties

EFSA (2021) — Safety assessment of titanium dioxide (E171) as a food additive. EFSA Panel on Food Additives. Concluderend: niet langer veilig vanwege genotoxische zorgen.
Tebbey & Buttke (1990) — Molecular Immunology. In-vitro studie magnesium-stearaat en T-cel-functie. Vaak geciteerd, klinische extrapolatie omstreden.
EFSA (2018) — review van silicium-dioxide (E551) nano-fractie. Toxicologische data voor nano-deeltjes onvoldoende.
McCann et al. (2007) — The Lancet. Southampton-studie: azo-kleurstoffen + benzoaten en hyperactiviteit bij kinderen.
IARC (2023) — aspartaam geclassificeerd als 2B (mogelijk carcinogeen voor mensen).
Witkowski et al. (2023) — Nature Medicine. Erythritol en cardiovasculair risico, observationeel.
Tobacman (2001, 2018-update) — Environmental Health Perspectives. Carrageen-degradaten en darm-inflammatie in dier-modellen.

Disclaimer: Dit overzicht is een educatieve referentie, geen medisch advies. De keuze om supplementen wel of niet te gebruiken op basis van excipient-profiel ligt bij cliënt en (orthomoleculair) therapeut samen. EFSA-codes en EU-regelgeving veranderen periodiek — raadpleeg de actuele versie via efsa.europa.eu. Voor inhoudelijke vragen over een specifieke productformulering: zie disclaimer.