SIBO — Bacterieële overgroei

Wat is SIBO?

SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth) is een aandoening waarbij een abnormaal groot aantal bacteriën de dunne darm koloniseert. Normaal bevat de dunne darm relatief weinig bacteriën (< 10³ KVE/mL); bij SIBO stijgt dit tot > 10&sup5; KVE/mL.

Deze bacteriën fermenteren koolhydraten die nog niet zijn opgenomen, wat leidt tot overmatige gasproductie (waterstof en/of methaan), opgeblazenheid, buikpijn en malabsorptie. SIBO wordt in toenemende mate erkend als een onderliggende oorzaak van PDS: tot 78% van de PDS-patiënten test positief.

Er worden drie typen onderscheiden op basis van het geproduceerde gas: waterstof-dominant SIBO (H2, vaak diarree), methaan-dominant SIBO/IMO (CH4, vaak obstipatie) en waterstofsulfide-dominant SIBO (H2S, diarree + zwavelluchtige gassen).

Symptomen checklist

• Opgeblazen gevoel dat toeneemt in de loop van de dag
• Overmatige gasvorming en boeren na maaltijden
• Buikpijn en krampen, vaak rond de navel
• Diarree (H2-dominant) of obstipatie (CH4-dominant)
• Voedselintoleranties die steeds toenemen
• Misselijkheid en vol gevoel na kleine maaltijden
• Brain fog en concentratieproblemen
• Vermoeidheid en gewichtsverlies
• Vettige ontlasting (steatorroe door vetmalabsorptie)
• Tekorten aan B12, ijzer en vetoplosbare vitamines

Oorzaken & triggers

Verstoord migrating motor complex (MMC)

Het MMC is de “schoonmaakgolf” van de dunne darm: peristaltische contracties die elke 90–120 minuten voedselresten en bacteriën naar de dikke darm transporteren. Bij een vertraagd MMC (door stress, opioiden, hypothyreoïdie, diabetes) stagneren bacteriën en vermenigvuldigen zich.

Verlaagd maagzuur (hypochloorhydrie)

Maagzuur is de eerste verdedigingslinie tegen bacteriële overgroei. PPI-gebruik, chronische stress en H. pylori verlagen de maagzuurproductie, waardoor meer bacteriën de dunne darm bereiken.

Structurele oorzaken

Adhesies (na buikoperaties), divertikels in de dunne darm, stricturen (bij Crohn) en een dysfunctionele ileocaecale klep kunnen stase veroorzaken en SIBO in stand houden.

Voedselintoxicatie en auto-immuniteit

Het anti-vinculine-antilichaam, geproduceerd na een voedselvergiftiging, beschadigt de interstitile cellen van Cajal die het MMC aansturen. Dit is de meest voorkomende oorzaak van SIBO bij jongere patiënten.

Reguliere behandeling

Rifaximin (550 mg 3x/dag, 14 dagen) is het standaardantibioticum voor H2-dominant SIBO. Bij methaan-dominant SIBO wordt neomycine of metronidazol toegevoegd. Het recidiefpercentage is hoog (tot 45% binnen 9 maanden) als de onderliggende oorzaak niet wordt aangepakt.

Voedingsstoffen & supplementen

De orthomoleculaire SIBO-aanpak combineert antimicrobiële kruiden, prokinetische ondersteuning, maagzuuroptimalisatie en darmbarrièreherstel.

4-fasen SIBO-protocol

Fase 1 — Voorbereiden (1–2 weken): Biofilmverstoorders (NAC, enzymen) op nuchtere maag. Dieetaanpassing (low-FODMAP of Bi-Phasic diet).

Fase 2 — Eradiceren (4–6 weken): Antimicrobiële kruiden (berberine + oregano-olie). Bij methaan ook allicine (knoflookextract).

Fase 3 — Herstellen (4–8 weken): Darmbarrièreherstel met L-glutamine, zink-carnosine, butyraat. Voorzichtige herintroductie van voedsel.

Fase 4 — Onderhouden: Prokinetische middelen (gember, 5-HTP) om het MMC te ondersteunen. Spore-probiotica. Voorkomen van recidief.

Diagnostische testen

Voedingsadvies

Wetenschappelijke studies

• Kruiden vs. rifaximin: Chedid et al. (2014): kruidenprotocol (berberine, oregano-olie, neem) was even effectief als rifaximin voor SIBO-eradicatie (46% vs. 34%, p = 0,24).
• SIBO bij PDS: Pimentel et al. (2003): 78% van PDS-patiënten testte positief voor SIBO; antibiotische eradicatie verbeterde PDS-symptomen bij 48%.
• Anti-vinculine bij SIBO: Pimentel et al. (2015): anti-vinculine- en anti-CdtB-antistoffen onderscheiden PDS-D van IBD met 44% sensitiviteit en 92% specificiteit.
• Prokinetische preventie: Pimentel et al. (2009): prokinetische middelen na SIBO-eradicatie verminderden het recidiefpercentage significant over 3 maanden.