Prikkelbare darmsyndroom

Wat is prikkelbare darmsyndroom?

Het prikkelbare darmsyndroom (PDS), internationaal bekend als IBS (Irritable Bowel Syndrome), is een functionele darmaandoening die gekenmerkt wordt door chronische buikpijn, een veranderd ontlastingspatroon en een opgeblazen gevoel, zonder dat er structurele afwijkingen aantoonbaar zijn.

PDS treft naar schatting 10–15% van de wereldbevolking en komt 1,5–2 keer vaker voor bij vrouwen. De diagnose wordt gesteld op basis van de Rome IV-criteria: terugkerende buikpijn gemiddeld minstens 1 dag per week in de afgelopen 3 maanden, gerelateerd aan ontlasting, verandering in frequentie of verandering in vorm.

Er worden drie subtypen onderscheiden: PDS-C (constipatie-dominant), PDS-D (diarree-dominant) en PDS-M (mixed). Het subtype bepaalt mede de therapeutische aanpak.

Symptomen checklist

• Buikpijn en krampen, vaak gerelateerd aan maaltijden
• Opgeblazen gevoel en overmatige gasvorming
• Wisselend ontlastingspatroon (diarree en/of obstipatie)
• Urgentiegevoel (plotselinge aandrang)
• Onvolledig legen van de darm
• Slijm bij de ontlasting
• Vermoeidheid en concentratieproblemen
• Misselijkheid na het eten
• Rugpijn en hoofdpijn (extra-intestinale klachten)
• Klachten verergeren bij stress

Oorzaken & triggers

Darmmicrobioom-dysbiose

PDS-patiënten hebben een significant ander darmmicrobioom dan gezonde controles: minder diversiteit, minder Bifidobacteriën en Lactobacillen, en meer gasproducerende bacteriën. De darm-hersenas vertaalt deze dysbiose naar viscerale overgevoeligheid.

SIBO (bacterieële overgroei)

Tot 78% van de PDS-patiënten test positief op SIBO. Bacterieën in de dunne darm fermenteren koolhydraten voortijdig, wat gasvorming, opgeblazenheid en pijn verklaart. Een lactulose- of glucose-ademtest kan SIBO aantonen.

Verhoogde darmpermeabiliteit

Een “lekkende darm” laat voedseldeeltjes en bacterieële toxinen (LPS) door de darmwand, wat laaggradige ontsteking en het immuunsysteem activeert. Zonuline, een marker voor darmpermeabiliteit, is verhoogd bij PDS-D.

Darm-hersenas-dysregulatie

De bidirectionele communicatie tussen darm en hersenen is verstoord bij PDS. Stress activeert de HPA-as, verhoogt cortisol en CRH, wat de darmmotiliteit, permeabiliteit en viscerale pijnsensatie direct beïnvloedt.

Post-infectieus PDS

Bij 10–15% van de patiënten ontstaat PDS na een acute gastro-enteritis. De infectie beschadigt het darmslijmvlies, verstoort het microbioom en activeert mestcellen die de darmwand overgevoelig maken.

Reguliere behandeling

De reguliere aanpak omvat symptoombestrijding: loperamide bij diarree, macrogol bij obstipatie, mebeverine of pepermuntolie bij krampen, en soms lage-dosis tricyclische antidepressiva voor pijnmodulatie via de darm-hersenas. Het FODMAP-dieet wordt steeds vaker door reguliere diëtisten geadviseerd.

Voedingsstoffen & supplementen

De orthomoleculaire benadering richt zich op het herstellen van het microbioom, het dichten van de darmbarrière, het verminderen van visceraal overgevoeligheid en het reguleren van de darm-hersenas.

FODMAP-eliminatiedieet

Het low-FODMAP-dieet is effectief bij 50–80% van de PDS-patiënten. FODMAP’s (Fermenteerbare Oligo-, Di- en Monosacchariden en Polyolen) trekken water aan en worden snel gefermenteerd. Het dieet kent drie fasen: eliminatie (2–6 weken), herintroductie en personalisatie. Begeleiding door een diëtist is essentieel.

Relevante labwaarden

Voedingsadvies

Wetenschappelijke studies

• L. plantarum 299v & PDS: Ducroté et al. (2012): significante vermindering van buikpijn en opgeblazenheid versus placebo na 4 weken.
• FODMAP-dieet: Halmos et al. (2014), Gastroenterology: low-FODMAP verminderde PDS-symptomen bij 70% van de deelnemers versus 25% bij standaarddieet.
• L-glutamine bij PDS-D: Zhou et al. (2019): 15 g/dag glutamine verminderde darmpermeabiliteit en alle hoofdklachten bij post-infectieus PDS-D in een RCT.
• Psyllium meta-analyse: Moayyedi et al. (2014): psyllium verbeterde globale PDS-symptomen significant (NNT = 7). Superieur aan zemelen.
• SIBO bij PDS: Pimentel et al. (2003): 78% van PDS-patiënten testte positief op SIBO; eradicatie verbeterde symptomen bij 48%.