Home › Kennisbank › Vitamine B5
Wateroplosbaar C₉H₁₇NO₅

Vitamine B5 (pantotheenzuur)

Vitamine B5, ook bekend als pantotheenzuur, is een wateroplosbare vitamine die een essentieel onderdeel vormt van coenzym A (CoA). CoA is betrokken bij meer dan 100 metabole reacties in het lichaam, waaronder de synthese van vetzuren, hormonen en neurotransmitters. De naam ‘pantotheenzuur’ komt van het Griekse ‘pantos’, wat ‘overal’ betekent, omdat deze vitamine in vrijwel alle voedingsmiddelen voorkomt.

pantotheenzuur pantothenaat calciumpantothenaat dexpanthenol pantethine

Waar is vitamine B5 goed voor?

⚙

Coenzym A-synthese

Pantotheenzuur is de essentiële bouwsteen voor coenzym A, een van de meest veelzijdige moleculen in het menselijk metabolisme. CoA is onmisbaar voor de citroenzuurcyclus, de vetzuursynthese en de afbraak van vetten (bèta-oxidatie). Het speelt ook een rol bij de acetylering van eiwitten, een proces dat belangrijk is voor genexpressie en cellulaire signalering.

🏭

Hormoonproductie

Vitamine B5 is essentieel voor de aanmaak van bijnierhormonen, waaronder cortisol, aldosteron en de geslachtshormonen. De bijnieren behoren tot de weefsels met de hoogste concentratie CoA, wat het belang van pantotheenzuur voor de stressrespons onderstreept. Bij chronische stress neemt de behoefte aan vitamine B5 toe doordat de bijnierschors meer cortisol moet produceren.

🩹

Wondgenezing en huidgezondheid

Pantotheenzuur en het derivaat dexpanthenol ondersteunen de wondgenezing door de celproliferatie en de aanmaak van bindweefsel te stimuleren. Onderzoek toont aan dat supplementatie met vitamine B5 de wondsterkte kan verbeteren en het genezingsproces kan versnellen. Dexpanthenol wordt daarom veel toegepast in wondverzorgingsproducten en huidcrèmes.

Waar zit vitamine B5 in?

Vitamine B5 komt in vrijwel alle voedingsmiddelen voor. De rijkste bronnen zijn orgaanvlees, zonnebloempitten, champignons en avocado.

Bron Hoeveelheid Categorie
Zonnebloempitten 7,06 mg / 100 g Plantaardig
Kippenlever 6,67 mg / 100 g Dierlijk
Champignons (shiitake) 3,59 mg / 100 g Plantaardig
Ei (gekookt) 1,40 mg / 100 g Dierlijk
Avocado 1,39 mg / 100 g Plantaardig
Zalm 1,03 mg / 100 g Dierlijk

Symptomen van een vitamine B5 tekort

  • Vermoeidheid en algeheel onwelbevinden
  • Brandend gevoel in de voeten (‘burning feet syndrome’)
  • Slapeloosheid en prikkelbaarheid
  • Maag-darmklachten zoals misselijkheid en buikpijn
  • Verminderde weerstand tegen infecties

Risicogroepen

  • Ernstige ondervoeding
  • Inflammatoire darmziekten
  • Chronisch alcoholmisbruik
  • Bepaalde anticonvulsieva
In Nederland is een geïsoleerd vitamine B5-tekort uiterst zeldzaam doordat pantotheenzuur in vrijwel alle voedingsmiddelen voorkomt. Het kan optreden als onderdeel van een breder voedingstekort bij ernstige malnutritie of specifieke darmziekten.

Aanbevolen inname

Adequate inname
5 mg
per dag (volwassenen)
Therapeutisch
100–1000 mg
per dag onder begeleiding
Bovengrens
Geen
wateroplosbaar, overmaat uitgescheiden
Hoge doseringen pantotheenzuur worden soms ingezet bij acne, maar het wetenschappelijk bewijs hiervoor is beperkt. Calciumpantothenaat is de meest gebruikte supplementvorm. Bij wondgenezing wordt dexpanthenol zowel oraal als topicaal toegepast.

Bloedwaarden interpreteren

Marker: Pantotheenzuur in volbloed — eenheid: µg/L
Tekort
Onvold.
Adequaat
Optimaal
Hoog
< 200 200–350 200–350 350–750 > 750
Referentierange
200–750 µg/L
Optimale range
350–750 µg/L
Tekort bij
< 200 µg/L
Eenheid
µg/L
Wanneer testen? Bij burning feet syndrome, onverklaarde vermoeidheid gecombineerd met slaapproblemen, of bij verdenking op brede voedingstekorten.

Interacties met medicijnen & voedingsstoffen

⚠ Medicijn-interacties

Synergie

Cholinesteraseremmers (donepezil)

Pantotheenzuur is betrokken bij de synthese van acetylcholine. Gelijktijdig gebruik met cholinesteraseremmers kan het cholinerge effect versterken.

Remmend

Antibiotica (tetracyclines)

Langdurig antibioticagebruik kan de darmflora verstoren en daarmee de bacteriële productie van pantotheenzuur verminderen, wat in theorie kan bijdragen aan een lager aanbod.

✓ Synergieën met voedingsstoffen

Remmend

Biotine (vitamine B8)

Zowel pantotheenzuur als biotine zijn essentieel voor het vetzuurmetabolisme en delen transportmechanismen in de darm. Zeer hoge doses van de één kunnen de opname van de ander remmen.

Synergie

Vitamine C

Vitamine C en pantotheenzuur werken samen bij de synthese van collageen en de wondgenezing. Gecombineerde inname kan het herstelproces na chirurgische ingrepen ondersteunen.

Belangrijkste studies

Pantotheenzuur en wondgenezing

Een gerandomiseerde studie bij patiënten na abdominale chirurgie toonde aan dat supplementatie met vitamine B5 de wondsterkte en collageenvorming significant verbeterde in vergelijking met placebo. Het effect was het meest uitgesproken bij hogere doseringen.

Vaxman F, et al. Eur Surg Res. 1995;27(3):158-166. DOI →

Pantethine en cholesterolverlaging

Een meta-analyse van klinische studies liet zien dat pantethine, een derivaat van vitamine B5, het totale cholesterol en LDL-cholesterol matig kan verlagen bij patiënten met hypercholesterolemie. De effecten waren bescheiden maar statistisch significant en traden op zonder noemenswaardige bijwerkingen.

McRae MP. Nutr Res. 2005;25(4):319-333. DOI →

Hulp nodig bij vitamine B5?

Een orthomoleculair therapeut kan uw bloedwaarden beoordelen en een persoonlijk suppletieadvies opstellen.

Therapeut zoeken →
Disclaimer: De informatie op deze pagina is bedoeld ter educatie en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een gekwalificeerde therapeut of arts voordat u begint met supplementatie, vooral bij hogere doseringen. Bronnen en referenties zijn zorgvuldig geselecteerd maar de wetenschap ontwikkelt zich continu.