Home › Kennisbank › Vitamine B3
Wateroplosbaar C₆H₅NO₂

Vitamine B3 (niacine)

Vitamine B3, ook bekend als niacine of nicotinamide, is een wateroplosbare vitamine die in het lichaam wordt omgezet in de coenzymen NAD en NADP. Deze coenzymen zijn betrokken bij meer dan 400 enzymatische reacties, waaronder energieproductie, DNA-herstel en celcommunicatie. Het lichaam kan vitamine B3 deels zelf aanmaken uit het aminozuur tryptofaan, maar inname via voeding blijft essentieel.

niacine nicotinezuur niacinamide nicotinamide NAD

Waar is vitamine B3 goed voor?

⚡

Energiestofwisseling

Niacine is als onderdeel van NAD en NADP onmisbaar voor de afbraak van koolhydraten, vetten en eiwitten. NAD speelt een centrale rol in de cellulaire ademhaling in de mitochondriën, waar de uiteindelijke energieproductie plaatsvindt. Zonder voldoende niacine raakt de energiehuishouding verstoord, wat leidt tot vermoeidheid, spierzwakte en een verminderde stofwisseling.

🧬

DNA-herstel en celonderhoud

NAD is een essentiële cofactor voor enzymen die beschadigd DNA repareren, zoals PARP-enzymen en sirtuïnen. Deze enzymen spelen een sleutelrol bij het handhaven van de genomische stabiliteit en het vertragen van celveroudering. Recent onderzoek richt zich op de rol van NAD-precursors bij het ondersteunen van gezond ouder worden en het beschermen tegen neurodegeneratie.

⚖

Cholesterol- en vetmetabolisme

Nicotinezuur (een vorm van vitamine B3) kan in farmacologische doseringen het LDL-cholesterol en triglyceriden verlagen en het HDL-cholesterol verhogen. Dit effect wordt veroorzaakt doordat niacine de aanmaak van VLDL-deeltjes in de lever remt. Niacinamide heeft dit effect op cholesterol niet, waardoor de keuze voor de juiste vorm van B3 afhangt van het therapeutisch doel.

Waar zit vitamine B3 in?

Vitamine B3 komt veel voor in eiwitrijke voedingsmiddelen zoals gevogelte, vis en noten. Het lichaam kan niacine ook deels zelf aanmaken uit het aminozuur tryptofaan.

Bron Hoeveelheid Categorie
Kipfilet 12,4 mg / 100 g Dierlijk
Pinda's (ongezouten) 12,1 mg / 100 g Plantaardig
Tonijn (blik) 11,7 mg / 100 g Dierlijk
Zalm 8,0 mg / 100 g Dierlijk
Volkoren tarwebrood 4,3 mg / 100 g Plantaardig
Champignons 3,6 mg / 100 g Plantaardig

Symptomen van een vitamine B3 tekort

  • Pellagra: dermatitis, diarree en dementie (de drie D’s)
  • Huiduitslag op zonblootgestelde huid
  • Vermoeidheid en spierpijn
  • Concentratieproblemen en prikkelbaarheid
  • Ontstekingen van slijmvliezen in mond en maag-darmkanaal

Risicogroepen

  • Overmatig alcoholgebruik
  • Carci­noïdsyndroom
  • Ziekte van Crohn & malabsorptie
  • Maïs-gebaseerd dieet
In Nederland is pellagra uiterst zeldzaam, maar subklinische tekorten kunnen voorkomen bij kwetsbare groepen zoals ouderen, mensen met alcoholmisbruik en chronisch zieken. De meeste Nederlanders halen voldoende niacine uit een gevarieerd dieet.

Aanbevolen inname

ADH volwassenen
16 mg NE
per dag (niacine-equivalenten)
Therapeutisch
50–500 mg
per dag onder begeleiding
Bovengrens
900 mg
nicotinamide / 10 mg nicotinezuur
Nicotinezuur kan een zogenaamde ‘niacine flush’ veroorzaken: roodheid, warmte en tintelingen in het gezicht. Niacinamide veroorzaakt geen flush maar beïnvloedt het cholesterol niet. Hoge doseringen alleen onder begeleiding vanwege mogelijke leverschade.

Bloedwaarden interpreteren

Marker: N1-methylnicotinamide in urine — eenheid: µmol/mmol creatinine
Tekort
Onvold.
Adequaat
Optimaal
Hoog
< 5,8 5,8–10 5,8–10 10–35 > 46
Referentierange
5,8–46,0 µmol/mmol creatinine
Optimale range
10,0–35,0 µmol/mmol creatinine
Tekort bij
< 5,8 µmol/mmol creatinine
Eenheid
µmol/mmol creatinine
Wanneer testen? Bij dermatitis op zonblootgestelde huid, chronische diarree, cognitieve klachten of bij risicofactoren zoals alcoholmisbruik of malabsorptie.

Interacties met medicijnen & voedingsstoffen

⚠ Medicijn-interacties

Remmend

Statines (atorvastatine, simvastatine)

Combinatie van hoge doses nicotinezuur met statines kan het risico op spierklachten (myopathie) en in zeldzame gevallen rhabdomyolyse verhogen.

Remmend

Isoniazide (tuberculosemedicijn)

Isoniazide remt de omzetting van tryptofaan naar niacine, waardoor het risico op vitamine B3-tekort sterk toeneemt bij langdurig gebruik.

✓ Synergieën met voedingsstoffen

Synergie

Tryptofaan

Het aminozuur tryptofaan is een voorloper van niacine: 60 mg tryptofaan levert circa 1 mg niacine-equivalent. Voldoende tryptofaan uit eiwitrijke voeding verlaagt de kans op een B3-tekort.

Synergie

Vitamine B6

Vitamine B6 is nodig als cofactor bij de omzetting van tryptofaan naar niacine. Een tekort aan B6 kan daardoor indirect leiden tot een verminderde niacinesynthese.

Belangrijkste studies

Niacinamide en huidkankerpreventie

Een gerandomiseerde studie met meer dan 380 deelnemers toonde aan dat 500 mg nicotinamide tweemaal daags het risico op niet-melanoom huidkanker met 23% verminderde bij hoogrisicopatiënten. Het beschermende effect verdween na het staken van de suppletie.

Chen AC, et al. N Engl J Med. 2015;373(17):1618-1626. DOI →

NAD+ en gezond ouder worden

Preklinische studies tonen aan dat verhoging van NAD+-niveaus via precursors zoals NMN en NR verouderingsprocessen in verschillende organen kan vertragen. Bij mensen lopen klinische trials die onderzoeken of NAD+-suppletie de mitochondriale functie en het energieniveau bij ouderen kan verbeteren.

Rajman L, et al. Cell Metab. 2018;27(3):529-547. DOI →

Hulp nodig bij vitamine B3?

Een orthomoleculair therapeut kan uw bloedwaarden beoordelen en een persoonlijk suppletieadvies opstellen.

Therapeut zoeken →
Disclaimer: De informatie op deze pagina is bedoeld ter educatie en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een gekwalificeerde therapeut of arts voordat u begint met supplementatie, vooral bij hogere doseringen. Bronnen en referenties zijn zorgvuldig geselecteerd maar de wetenschap ontwikkelt zich continu.