Home › Kennisbank › Andrographis paniculata
Kruid / plantenextract C20H30O5

Andrographis paniculata

Andrographis paniculata, in India bekend als 'kalmegh' (de koning van de bittere stoffen) en in Scandinavië als 'Indian echinacea', is een kruid uit de Acanthaceae-familie dat al eeuwenlang wordt gebruikt in de Ayurvedische en traditionele Chinese geneeskunde bij koorts en infecties. De belangrijkste werkzame stof is andrographolide, een diterpeenlacton dat 1–4% van de gedroogde plant uitmaakt. Andrographis is vooral in Scandinavië uitgebreid klinisch onderzocht als middel tegen bovensteluchtweginfecties, waar het gepatenteerde extract Kan Jang (met Eleutherococcus) een van de meest voorgeschreven fytotherapeutica is.

kalmegh Indian echinacea andrographolide groene chiretta king of bitters
Functies en werkingsmechanismen

Waar wordt andrographis paniculata voor gebruikt?

☘

Behandeling van bovensteluchtweginfecties

Andrographis is klinisch het sterkst onderbouwd voor de behandeling van bovensteluchtweginfecties (verkoudheid, keelpijn, sinusitis, bronchitis). Meta-analyses van gerandomiseerde studies tonen dat andrographolide de symptomen van verkoudheid (keelpijn, loopneus, hoesten, hoofdpijn) significant vermindert en de ziekteduur verkort met gemiddeld 2 dagen. Het effect is sterker dan dat van placebo en vergelijkbaar met of beter dan echinacea in directe vergelijkende studies.

⚙

Immuunstimulatie en antivirale werking

Andrographolide stimuleert de aangeboren en verworven immuniteit: het verhoogt de fagocytose door macrofagen, activeert NK-cellen en T-lymfocyten, en stimuleert de productie van interferon-gamma (IFN-γ). Daarnaast heeft het directe antivirale eigenschappen: het remt de replicatie van influenzavirussen, rhinovirussen en SARS-CoV-2 door de virale proteasen te blokkeren. Deze dubbele werking (immuunstimulatie + antiviraal) maakt het effectiever dan puur immuunstimulerende kruiden.

☤

Anti-inflammatoire en hepatoprotectieve werking

Andrographolide remt NF-κB en de productie van pro-inflammatoire cytokinen (TNF-α, IL-6, IL-1β). Het vermindert de ontstekingsreactie in de luchtwegen bij acute infecties zonder de immuunafweer te onderdrukken. Daarnaast heeft het hepatoprotectieve eigenschappen: het beschermt levercellen tegen oxidatieve schade en toxinen, vergelijkbaar met silymarin. In de Ayurvedische geneeskunde wordt het traditioneel ook gebruikt bij geelzucht en leverproblemen.

Bronnen en vormen

Hoe andrographis paniculata te verkrijgen

De werkzaamheid bij verkoudheid en griep is beter onderbouwd dan die van veel conventionele hoest- en verkoudheidsmiddelen..

Bron / vorm Gehalte Type
Andrographis bladextract (gestandaardiseerd) 10–30% andrographolide, 300–600 mg per dosis Supplement
Kan Jang (gepatenteerd combinatie-extract) andrographis + Eleutherococcus, SHA-10 extract Supplement
Andrographis poeder (gedroogde bladeren) 1–3 g/dag als capsule of afkooksel Kruid
Andrographis tincture 2–5 mL, 3x/dag bij acute infectie Kruid
Indicaties

Wanneer andrographis paniculata gebruiken?

  • Frequente bovensteluchtweginfecties
  • Trage genezing bij verkoudheid en griep
  • Keelpijn, sinusitis en bronchitis
  • Verminderde weerstand in herfst- en wintermaanden
  • Gevoeligheid voor seizoensinfecties

Doelgroepen

  • Mensen met frequente luchtweginfecties (> 4x/jaar)
  • Kinderen in school/kinderdagverblijf
  • Ouderen met verouderend immuunsysteem
  • Mensen met chronische stress of verminderde weerstand
Andrographis is geen essentiële voedingsstof. De gemiddelde Nederlander heeft 2–4 verkoudheden per jaar (kinderen 6–8), en bovensteluchtweginfecties zijn de meest voorkomende acute aandoening ter wereld.
Dosering

Aanbevolen dosering

Standaard
Geen ADH vastgesteld
Therapeutisch
Acute fase: 1200–1800 mg extract/dag (= 48–180 mg andrographolide), verdeeld over 3–4 doses; Preventie: 400–600 mg extract/dag
Bovengrens
Geen formele bovengrens; doses tot 3000 mg/dag gebruikt in studies
Bij acute infectie: start bij de eerste symptomen met hoge dosering, bouw af over 5–7 dagen. Preventief: lagere dosering gedurende herfst/winter. Kan Jang is het best onderzochte gestandaardiseerde extract. Smaak is uiterst bitter (King of Bitters); capsules zijn het meest praktisch. Niet langer dan 10 dagen aan hoge dosis zonder therapeutische begeleiding.
Labwaarden

Relevante laboratoriumwaarden

Marker(s): Leukocyten, lymfocytensubsets, NK-celactiviteit, IgA (speeksel) — eenheid: ×10⁹/L (leukocyten), mg/L (IgA)
Referentierange
Leukocyten: 4,0–10,0 ×10⁹/L; speeksel-IgA: > 50 mg/L
Optimale range
Leukocyten: 5,0–7,5 ×10⁹/L; goede NK-celactiviteit; hoge speeksel-IgA
Deficiënt bij
Leukocyten: < 4,0 ×10⁹/L; speeksel-IgA: < 50 mg/L
Eenheid
×10⁹/L (leukocyten), mg/L (IgA)
Wanneer testen? Bij frequente infecties, verminderde weerstand, of als baseline bij immuunondersteunende therapie.
Interacties

Interacties met medicijnen & voedingsstoffen

⚠ Medicijn-interacties

Let op

Immunosuppressiva

Andrographis stimuleert het immuunsysteem en kan de werking van immunosuppressiva tegengaan. Gecontra-indiceerd bij orgaantransplantatie.

Let op

Bloedverdunners (warfarine)

Andrographis kan de bloedplaatjesaggregatie remmen en het bloedingsrisico verhogen bij anticoagulantia.

Synergie

Antihypertensiva

Andrographis kan de bloeddruk licht verlagen. Monitoring bij gelijktijdig gebruik met bloeddrukverlagende medicijnen.

✓ Synergisten met voedingsstoffen

Synergie

Vitamine C

Vitamine C en andrographis ondersteunen beide de immuunafweer via verschillende mechanismen. Combinatie versterkt de bescherming tegen luchtweginfecties.

Synergie

Zink

Zink is essentieel voor T-celfunctie en heeft antivirale eigenschappen. Combinatie met andrographis biedt brede immuunondersteuning.

Synergie

Echinacea

Andrographis en echinacea stimuleren het immuunsysteem via verschillende mechanismen (T-cellen/NK-cellen vs. macrofagen/fagocytose). Complementaire combinatie.

Wetenschappelijk onderzoek

Belangrijkste studies

Andrographis bij verkoudheid: Cochrane review

Een Cochrane review van 33 gerandomiseerde studies met 7175 deelnemers concludeerde dat andrographis (alleen of in combinatie) significant beter was dan placebo in het verminderen van verkoudheidssymptomen (keelpijn, hoest, loopneus, hoofdpijn) en het verkorten van de ziekteduur. De bewijs kwaliteit was matig tot hoog.

Hu XY, et al. Andrographis paniculata for symptomatic relief of acute respiratory tract infections in adults and children. Cochrane Database Syst Rev. 2017;(4):CD006207. DOI →

Kan Jang bij acute bovensteluchtweginfecties

Een dubbelblinde, placebogecontroleerde studie bij 185 volwassenen met acute bovensteluchtweginfecties toonde dat Kan Jang (andrographis + Eleutherococcus, 1200 mg/dag) alle symptomen significant verbeterde binnen 2 dagen, met een vermindering van 52% in de totale symptomscore versus 19% bij placebo na 5 dagen.

Gabrielian ES, et al. A double blind, placebo-controlled study of Andrographis paniculata in treatment of acute upper respiratory tract infections. Phytomedicine. 2002;9(7):589-597. DOI →

Hulp nodig bij andrographis paniculata?

Een orthomoleculair therapeut kan uw klachten beoordelen en een persoonlijk advies opstellen op basis van labwaarden.

Therapeut zoeken →
Disclaimer: De informatie op deze pagina is bedoeld ter educatie en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een gekwalificeerde therapeut of arts voordat u begint met supplementatie, vooral bij hogere doseringen of gelijktijdig medicijngebruik. Bronnen en referenties zijn zorgvuldig geselecteerd maar de wetenschap ontwikkelt zich continu.